Replacement van Damaged Goods / Meg Stuart

Depersonalisatie en derealisatie

De storm die moet woeden in het hoofd van Natascha Kampusch, Abu Ghraib, Guantanamo Bay, Auschwitz, Kafka, Noord-Korea, Roemeense kinderdagverblijven, Pina Bausch: allerlei associaties drongen zich op toen ik de voorstelling Replacement door Damaged Goods zag. Voorstelling is een vreemd woord. Zeker als het in verband staat met een theatervoorstelling. Een voorstelling is immers een afgeleide van iets wat iemand als waar of mogelijk ziet.

Terwijl hier juist een uiterst bedreigende en bedreigde, maar tastbare wereld werd geprojecteerd. En meer nog dan een voorstelling in klassieke zin was het een roes, een roes waarin je je begeeft en waaraan je je overgeeft – en daarin uiteindelijk even kwetsbaar bent als de spelers / dansers.

Het merkwaardige is nu dat choreografe Meg Stuart van Damaged Goods in een toelichtend interview na afloop, geen enkele van deze associaties noemde. Daarentegen had ze het over monsters, Frankenstein, Francis Bacon, Brave New World, Songfestivalwinnaar Lodi, Extreme Make-over’s op tv – in feite dus over depersonalisatie. Eigenlijk kenmerkt dat ware kunst: het is een werk op zichzelf geworden, dat slechts verwijst naar zichzelf en laat zich niet dwingen in het keurslijf dat een ander er aan geeft.

Choreografe Meg Stuart laat zich in haar choreografieen graag leiden door beweging, maar die staan niet voorop. Muziek, beeldende kunst en het gebruik van multimediale toepassingen zijn zeker zo belangrijk. De Amerikaanse streek in 1994 neer in Brussel, nadat ze op het Leuvense Klapstuk Festival begin jaren negentig een verpletterende indruk maakte. Sindsdien is Brussel haar uitvalsbasis. Het is dan ook niet zonder toeval dat ze zegt te zijn gegrepen door werk van Vlamingen als Jan Fabre, De Keersmaekers Rosas en Alain Platel. Sinds enige jaren is haar werk ook in Nederland te zien, vooral dankzij inspanningen van de Rotterdamse Schouwburg, die in voorkomende gevallen ook als coproducent optreedt.

De dans van Meg Stuart is eerder bewegingstheater te noemen. Maar wat zegt een enkel woord? In allebei de gevallen staat het lichaam en het gebruik van het lichaam centraal. En dat is wat Stuart ten voeten uit doet. ‘We werken met de obsessies over het lichaam. Ik denk dan aan genetische manipulatie, plastische chirurgie en hoe we het natuurlijke van het lichaam manipuleren zonder te weten wat de gevolgen zijn. Het lichaam als container van herinneringen, ervaringen en geschiedenis gaat hierbij verloren. In mijn werk probeer ik dit juist opnieuw te ontdekken’, lichtte ze eens in een van de spaarzame interviews haar bedoelingen toe. ‘Ik denk dat het lichaam is zoals een scherm. Ik probeer het althans te gebruiken als een scherm, waarop je verschillende dingen kunt projecteren. Op de één of andere manier zie ik méér dan gewoon een podium en een lichaam. Voor mij is het nooit alleen maar wat het is. Wat mij vooral boeit, is de manier waarop we het lichaam opnieuw kunnen definiëren, wat zowel een taak is voor de dansers als voor het publiek. (…) Het is een in twijfel trekken van gevestigde waarden. Het gaat om vragen en niet om antwoorden.’

Dit alles resulteert op het podium in een maf maar bloedserieus gevecht tussen de dansers, tussen de dansers en de lichamen die zij vertegenwoordigen, tussen de dansers en het toneelbeeld, tussen de dansers en hun projecties, tussen de dansers en de monsters die zij opgelegd krijgen te spelen. Een waarlijk spectaculair gevecht. Vooral omdat het zo intens van karakter is, en waar je als kijker met open mond en stijgende verbazing naar kijkt. In andere Europese wereldsteden willen de zalen halverwege haar stukken nog wel eens leeglopen. Daarmee doen de zich verwijderende lichamen vooral zichzelf tekort. Blijf kijken, blijf kijken zou ik zeggen – want desnoods heelt de tijd alle wonden, behalve in het geval dat u botoxbehandelingen, borstvergrotingen, neuscorrecties heeft of gaat ondergaan. Want dan verwondt u uzelf, van binnen en van buiten.

Eric Korsten

www.damagedgoods.be

Gezien:

Replacement door Damaged Goods op vrijdag 15 september in de Rotterdamse Schouwburg. Concept en regie: Meg Stuart. Gecreëerd met / uitgevoerd door: Gaëtan Bulourde, Thomas Conway, Abraham Hurtado, Anna MacRae, Kotomi Nishiwaki, Vania Rovisco, Frank James Willens, Sigal Zouk-Harder. Video: Chris Kondek. Muziek: Hahn Rowe. Scenografie: Barbara Ehnes. Kostuums: Tina Kloempken. Licht: Åsa Frankenberg. Artistieke medewerking: Jeroen Peeters. Dramaturgie: Christoph Gurk. Stuntadvies: Jason Oettlé. Technische leiding: Britta Mayer.

Nog te zien:

Van do 21 t/m za 23 september in deSingel in Antwerpen.

Gerelateerde Berichten:

• Terugkijken: Anne van Rijn bij Kunststof TV
• Anne van Rijn bij Kunststof TV
• 4 sterren Parool voor Anne van Rijn!
• Terugluisteren: Anne bij Spijkers met Koppen
• Scarlett Johansson ontwerpt schoenen voor het goede doel

Different dimensions van Introdans

Foto Hans Gerritsen

choreografie: Didy Veldman, Patrick de Bana en Gisela Rocha

dans: Diego Brichese, Gaëtan Chailly, Femke Feddema, Stein Fluijt, Lotje Gores, Eva Henning, Ben Holder, Jiska Lieste-Nooijen, Agnès López Río, Pilar Marti Murciano, Nathalie Nad-Abonji, Jorge Pérez Martínez, Ruben Pit, Andrey Podlasov, Serguei Shamota, Katherine Stimson, David Essing

Zondag 19 maart ging de nieuwe voorstelling Different dimensions van Introdans in première in de Arnhemse schouwburg. Het programma bestaat uit drie choreografieën van ieder ongeveer een half uur.

See blue through van Didy Veldman opent de avond. In een licht futuristisch decor met hangende spiegels wordt er gedanst in stretchkostuums. Het levert visueel spannende momenten op als stretch-armen worden verlengd en lichamen verdwijnen onder de stof. Het duet dat tegen het eind ontstaat, werkt op ontroerende wijze met het verdwijnen en opgaan van de een in de ander. Over het algemeen is See blue through nogal focusloos. Het is niet duidelijk welk referentiekader gekozen is, niet in vormgeving en niet in beweging. Ook met het decor van spiegels wordt nauwelijks iets gedaan. Er zijn wat reflecties van lichamen en licht, maar wezenlijk wordt het niet. De mogelijkheden worden aangestipt, maar niet uitgewerkt. Er is een veelheid aan tekens zonder zwaartepunt. Zo blijven zeker de details, zoals die in de kostuums, betekenisloos.

Creatures van Patrick de Bana heeft in de vormgeving een duidelijkere focus, maar blijft inhoudelijk diffuus. In het prachtige beginbeeld lopen de dansers van links naar rechts achter op het podium. Soms vallen ze weg achter op gelijke afstand hangende doeken. Als ze helmaal zijn verdwenen, komt een grote groep dansers van links. De beelden hebben een ritueel karakter en zijn krachtig in hun simpelheid. In een Arabische setting danst een man alleen met op de achtergrond een groep van mannen en vrouwen in een soort ‘bevrijde dwangbuizen’. Door goed licht veranderen ruimte en sfeer steeds. De rustige, sferische momenten worden afgewisseld met ritmische momenten. De Bana doorbreekt zijn beelden snel. Zo snel dat het niet mogelijk is ze echt op je in te laten werken. Steeds doorbreekt de groepsdans de solodans van de man, alsof ze hem niet met rust laten. Opeens is er dan een duet tussen de man op de voorgrond en een van de danseressen uit de groep. Dit is verwarrend, omdat voorheen de groep en man elkaar niet leken te zien. Zo snel als het begon is het duet ook weer voorbij. De betekenis is niet duidelijk.

Een terugkerende beweging is een zwaaien met de hand. Sommige dansers lijken echt te zwaaien, afscheid te nemen. Dit gebeurt met een heilige blik in de ogen. Anderen schudden hun hand, als een meer abstracte beweging. Dit maakt een groot verschil. Aan het een kleeft een directe verwijzing, het afscheid nemen, aan de ander alleen een mogelijke associatie. Nog niet iedereen lijkt zich hier van bewust. Creatures is intrigerend, maar maakt een onevenwichtige indruk.

Paradise? Van Gisela Rocha is het laatste en beste stuk van de avond. In een heldere arena, fantastisch gecreëerd door enkel hangende lampen, dansen jongeren op wat een middelbaar schoolfeest lijkt. Een paradijs van lekkere beats, lekkere lijven en ongeremde energie. Er wordt gedanst, gefeest en gezongen. Maar de constante dreiging van veranderende omstandigheden tussen en rond de jongeren maakt dat iedereen op zijn hoede moet zijn. Het is een gevaarlijke idylle waar de jongeren zich in bevinden.

Met zichtbaar veel plezier wordt er gedanst, wat het een feest maakt om naar te kijken. Het knappe aan Paradise? is dat de heldere keuzes voor omgeving en het soort bewegingen niet leiden tot voorspelbaarheid of eenduidigheid. Het versterkt juist de mogelijkheid om zelf in te vullen. De spelregels zijn duidelijk, dus kan het spel gespeeld worden. Hoewel Paradise? op alle fronten meer gesloten is dan Creatures en voornamelijk See blue through, is het het meest fantasievolle stuk.

Paradise? zorgt ervoor dat de toeschouwer zich toch nog in de beloofde andere dimensie kan bevinden.

Foto Hans Gerritsen

Te zien t/m 1 juni door het land

Voor meer informatie: www.introdans.nl

Lees ook de recensie van Stamping Sounds en van White dreams van Introdans

Gerelateerde Berichten:

• Different dimensions van Introdans op 19 maart in première.
• Introdans introduceert drie choreografen in Nederland.
• Open Dag bij Introdans
• Introdans viert jubileum
• Introdans

Dance Works Rotterdam: Guerin / Listopad

First Days door Lucy Guerin; Anatomic Obliteration door Bruno Listopad.

Locatie: Theater aan het Spui, Den Haag.

fotograaf: Robert Benschop. Anatomic Obliteration (Bruno Listopad)

De filosofe en de spasticus

Een wereldpremière van Lucy Guerin én een nieuw werk van de veelbelovende Bruno Listopad verenigd in een programma van uitersten.

De Australische choreografe Lucy Guerin houdt er graag van wat dieper te graven dan u en ik doorgaans plegen te doen. Haar website biedt haar daarvoor het ideale want geduldige podium – naast haar choreografieën natuurlijk: ‘De thema’s in mijn danswerk gaan over een tweevoudige natuur en tegenstrijdigheid. Ze roepen vragen op over tegengestelde keuzes in esthetische en emotionele zin, en dagen vaak uit om extreme paden te betreden. De dialoog die daaruit ontstaat stelt het publiek voor de uitdaging een manier te vinden om de huidige ongelijkheid in de wereld te accepteren en de spanning die daardoor wordt opgeroepen.’ Voorwaar niet niks. Dat belooft dus flink wat verheven denkwerk in de zaal om alles ook maar enigszins bij te kunnen benen.

De choreografieopdracht die Dance Works Rotterdam aan haar gaf is een primeur voor Nederland en een wereldpremière bovendien. Guerin studeerde af aan het Centre for Performing Arts in Adelaide, en danste daarna bij Russell Dumas’ gezelschap Dance Exchange in Sydney en Nanette Hassall’s gezelschap Dance Works in Melbourne. Van 1989 tot 1996 danste Guerin in New York met onder anderen Tere O’Connor Dance, Sara Rudner en de Bebe Miller Company.

In New York begon ze haar eigen choreografieën te maken, eerst solo’s voor zichzelf en later groepswerken. Dat resulteerde in 1996 op het festival Rencontres Choreographiques Internationales de Bagnolet in de Prix d’auteur. In hetzelfde jaar ontving zij een Bessie (New York Dance and Performance Award) voor de choreografie Two Lies. Mikhail Baryshnikovs White Oak Dance Project nam dit werk later op het repertoire. Inmiddels leidt ze terug in Australië haar eigen dansgezelschap.

Guerin en de artistiek leider van Dance Works Rotterdam, Ton Simons, kennen elkaar van hun beginperiode in New York, waar hij later zijn eigen gezelschap Ton Simons & Dancers leidde. Twintig jaar na dato leidt dat contact dus tot deze Rotterdamse opdracht, getiteld First Days. Daarin kijkt Guerin terug op haar eerste dagen in New York, maar dan wel gefilterd en gekleurd door haar ervaringen in het hier en nu. Of in haar eigen, wat gezwollen taalgebruik: ‘Herinnering wordt een fysieke beleving in dit werk, dat onderzoekt hoe patronen en verbanden door de tijd ontstaan.’

Op het podium een witte, horizontaal vooraan over het podium gelegen baan tegen een zwarte dansvloer, met op dat witte vlak een uitstalling van huisraad: tafel, stoelen, tv, vaas, boek, bloemen, magnetron en nog wat van zulk spul. Ze heeft haar choreografie opgeknipt in een aantal taferelen die zij met boventitels inleidt: zoals op straat, ontbijt bij Leshko’s, op dansles, uitgaan, alleen thuis. De dansers van Dance Works nemen beurtelings en soms enkele van hen gelijktijdig plaats in deze huiskamer, terwijl de resterende dansers ons trakteren op moderne dans. De fragmentarische opzet van dit groepswerk waarvoor Guerin koos heeft tot gevolg dat haar choreografie meer weg heeft van een anekdotische laagdrempelige performance en ook wat van laten we zeggen wat gedateerd ogend danstheater. Dat komt haar werk niet ten goede. Bovendien blinkt haar danstaal niet uit in een innoverende zinsbouw. Het gevolg is dan ook een choreografie die langzaam maar zeker uitdooft. Het is na haar diepgravende gewauwel jammer dat dit nu het resultaat is van haar overpeinzingen.

De van oorsprong Portugese Bruno Listopad is een van de talenten uit de rijkelijk bedeelde ‘stal’ van de Haagse Korzoschool. Hij debuteerde in 1998 op het Holland Dance Festival en choreografeerde in het verleden ook voor onder andere Ballet Gulbenkian, Dansgroep Krisztina de Châtel en Rogie & Company. Tegenwoordig is hij in vaste dienst als gezichtsbepalend gastchoreograaf van de Rotterdammers.

Listopads choreografische werk laat zich kenmerken door een individueel ingestelde bewegingstaal, die hij situeert in het spanningsveld tussen herkenbaarheid en vervreemding, tussen conceptuele vorm en menselijke expressie. De inspiratie voor Listopads nieuwe werk Anatomic Obliteration komt van de Japanse beeldend kunstenaar Yayoi Kusama, bekend van de stippen waarvan ze vrijwel al haar werk voorziet. Ook Listopad denkt na over zijn verhouding tot de buitenwereld: ‘Ik ga na hoe het lichaam functioneert als een ‘apparaat’ dat de niet-aflatende stroom van veranderingen en spanningen van het leven uitstraalt en omvat.

Door het bedenken van gedachte- en bewegingsexperimenten, verken ik hoe een bewust lichaam en onderzoekende geest te ontwikkelen. Deze helpen ons onze lichamelijke belevenissen te intensiveren en onze plaats in de wereld opnieuw te ontdekken.’ Kunst doordringt alles, volgens Listopad.

Het resulteert in een choreografie voor drie dansers die zich aanvankelijk spannend laat aanzien vanwege een minimalistische opening, maar al snel vervalt tot een voorspelbaar geheel. Zijn choreografisch fileermes heeft hem geleid naar een anatomische les voor spastici. Deze spastische bewegingen waarmee hij zijn dansers toerust, zijn weliswaar niet alledaags, maar leiden aan de andere kant niet tot een verrassende choreografie. Daarvoor is zijn werk eigenlijk ook wat al te hermetisch van aard. Daar kan zelfs een berg zilvergespoten schoenen op de vloer niet tegenop.

Eric Korsten

Nog te zien:

do 9 mrt Stadsschouwburg Eindhoven;

vr 10 mrt Ede, Cultura;

do 16 mrt Zaandam, Zaantheater;

wo 22 mrt IJsselstein, Fulco theater;

vr 24 mrt Alkmaar, Theater de Vest;

za 25 mrt Purmerend, De Verbeelding;

do 30 mrt Schouwburg Arnhem;

za 1 apr Roermond, CK-Theater;

wo 5 apr Drachten, De Lawei;

za 8 apr Goudse Schouwburg;

wo 12 apr Zaltbommel, De Poorterij;

wo 19 apr Den Bosch, Verkadefabriek;

vr 28 apr Franeker, De Koornbeurs;

do 4 mei, Rotterdamse Schouwburg;

do 6 apr Haarlem, De Toneelschuur.

www.danceworksrotterdam.nl

Gerelateerde Berichten:

• Recensie van nieuwe voorstelling Dance Works Rotterdam
• Dance Works Rotterdam
• Rotterdamse dansgezelschappen moeten fuseren
• Rotterdam krijgt nieuw dancefestival
• Première nieuwe voorstelling Dance Works Rotterdam

Stamping sounds van Introdans

choreografie: Jiří Kylián, Ton Wiggers, Patrick Delcroix, Nils Christe, Robert Battle

dans: Sol Bilbao Lucuix, Laura Cameron, Danilo Colonna, Erik Constantin, Mendy Kunz, Karin Lambrechtse, Iris Possen, Ihsan Rustem, John Sandurski, Emanuele Soavi, Yusuke Tsutsumi, Vérine Bouwman

Foto: Hans Gerritsen

Stamping sounds is modern ballet voor kinderen vanaf zes jaar. De beelden zijn toegankelijker en sommige figuren zijn makkelijker herkenbaar uit de realiteit dan bij het meeste ‘volwassen’ ballet, maar voor de rest scheelt het niet zoveel. Er wordt vooral lekker gedanst op heftige ritmes.

Stamping sounds heeft een vol programma en bestaat maar liefst uit zes choreografieën. De eerste, Stamping ground, van Jiří Kylián is de meest verbeeldingsrijke. Er wordt gedanst vanuit dierfiguren en de dansers maken veel geluiden met hun eigen lichaam. De vele houdingen die de dansers aannemen werken grappig en hier en daar wordt de toeschouwer opeens verbaasd door een visueel grapje, zoals een danseres die blijft zweven tegen het achterdoek.

Als tweede staat Het debat op het programma, een korte maar krachtige choreografie van Ton Wiggers. In een vraag- en antwoordspel voeren de dansers aan de linker- en de rechterkant een discussie in snelle voetbewegingen. Geholpen door goed licht, levert dit een opzwepende en esthetische uitspatting op.

Sans résponse van Patrick Delcroix was – aan het kindergelach uit de zaal af te leiden – het grappige hoogtepunt van de avond. Twee jongens met allebei twee lege flessen van een watercooler vechten een welles/nietes spelletje uit. Uit de flessen blijkt heel wat geluid te kunnen komen. Door de clowneske toeren van de dansers werkte deze choreografie als een sketch.

De laatste drie choreografieën, Two sections van Nils Christe, Rêveur van Patrick Delcroix en Final sounds van Robert Battle, waren een stuk serieuzer van toon en ook wat abstracter. Dit laatste deel van de avond gaat net een stapje verder dan het eerste en ligt dichter aan tegen dans voor volwassenen. Maar de dans is perfect op kinderen afgestemd, want de zaal bleef geboeid. In Two sections zijn de dansers gekleed in grote regenjassen, in Rêveur (dromer) strijden twee vrouwelijke droomfiguren om een jongeman en de avond wordt energiek besloten met het tribalachtige Final sounds.

Stamping sounds biedt een afwisselend programma voor de jeugd. Met verhalende en abstractere dansen laat het verschillende mogelijkheden zien die het danstheater biedt. Veel choreografieën hebben een ritueel karakter en opzwepende muziek of snelle ritmische geluiden. Er is een goede afwisseling van korte en langere dansstukken en alle choreografieën zijn op hun eigen manier aantrekkelijk om naar te kijken. Stamping sounds prikkelt de verbeelding van jong en oud.

Foto: Hans Gerritsen

Te zien t/m 30 mei door het land

Voor meer informatie: www.introdans.nl

Lees ook de recensie van White dreams, van Introdans

Gerelateerde Berichten:

• Stamping Sounds van Introdans in première
• Opzwepend programma van Introdans Ensemble voor de Jeugd
• Recensie van de première ‘Stamping Sounds’ van Introdans
• Open Dag bij Introdans
• Unieke parade van Introdans werken in END OF SEASON.

La Nueva Generación door Gitanos de Granada i.s.m. Centro Flamenco Puro

Artistieke leiding : Tony Maya

Gezien: 22 februari, Stadsschouwburg Groningen

Authentieke en vooral eerlijke flamenco, dat is wat Gitanos de Granada met het programma La Nueva Generación op de planken zet. Vier dansers en vier muzikanten nemen het publiek mee naar het Granada van vandaag. Het gezelschap dat afstamt van een van de oudste en bekendste Maya-geslachten vertegenwoordigt de traditionele flamenco in zijn zuiverste vorm.

Alegria

Pure percussie. Dat is wat je ziet en hoort bij het gezelschap Gitanos de Granada. Verpletterend voetenwerk, energiek vingerknippen, ratelende castagnetten en zelfs wapperende rokken bewegen mee op de ritmische uithalen van zang en handgeklap. Het snarengetokkel en het klankkastgeroffel van de gitaren staan eveneens in dienst van de cadans. Geen mogelijkheid blijft onbenut om het opzwepende flamenco-ritme uit te drukken.

Verhit maar gecontroleerd, met de haren in het gezicht, zet een van de danseressen in opperste concentratie haar perfecte passen neer. Met strenge blik en gracieuze pose trekt ze geraffineerd haar rokken tot boven de knie. Dan bewegen haar voeten sneller, draait ze zwierig met haar polsen en perfectioneert ze aangemoedigd door het ‘Alegria’ van de zangers een sierlijke silhouet. De dans bepaalt het ritme dat door de gitaren wordt gevolgd.

Duende

Met gekwelde blik en ware ‘duende’ toont een mannelijke danser zijn overgave. Passie recht uit het hart is wat de ware flamenco doet ontvlammen. Met de borst vooruit, sensueel en fier, maakt de danser zijn stoergelaarsde voeten onderhevig aan maatwisselingen. Voelbare opwinding en onhoudbare de spanning vallen van hem af als hij zich durft over te geven aan het ontladende ‘olé’. Weg is dan ineens de ernst en gul wordt het publiek begroet met zijn brede lach.

Hartstochtelijk dansen wordt afgewisseld door helder gitaarspel. Koel als een briesje doven melancholieke en ook vrolijke melodieën het vuur dat de dansers hebben achtergelaten. Na deze welkome momenten van rust is de dans weer aan de beurt. Met een perfecte timing ondersteunen de gitaristen de staccato-danspassen van de dansende mannen en vrouwen.

Franje

Verzorgd en smaakvol is de kleding van de dansers. Dragen ze aan het begin van de show veelal homogeen rood en zwart geaccentueerd met stippelsjaaltjes, aan het eind zien we koketter kant en stola’s met franje.

Als decor worden felle kleuren op de achterste muur van het podium geprojecteerd. Donkere lamellen bewerkstelligen een tweedimensionaal effect. De in vlakken verdeelde achtergrond verandert doorlopend van kleur.

Met een voorstelling van meer dan drie uur zet Gitanos de Granada een tot in de puntjes verzorgde flamecoshow neer. Wie de winterkou trotseert en zijn hart laat warmen door deze Spaanse vurigheid, kan rekenen op dagenlang nasmeulen.

Tournee t/m 12 maart. Meer inferomatie www.impressariaatwallis.nl

Weg van de grootste gemene deler

Lelijkheid is er genoeg. Gelukkig is er het Nederlands Dans Theater. Dat verzin ik niet zelf, het staat te lezen in het boekje Hoe werkt tegengif? waarin het Nederlands Dans Theater (NDT) zich zelfbewust maar misschien ook wat aanmatigend opwerpt als redder en pleisterplaats van esthetiek in een wereld van verderfelijke alledaagsheid. Maar het moet gezegd: het gezelschap heeft maar al te vaak recht van spreken. Zo ook het programma Said and Done van de jongelingendivisie van de groep, NDT2 gedoopt.

Choreograaf Stephan Toss haalt voor zijn choreografie Furious Angels, een wereldpremière, vooraleerst een citaat van de Franse schrijver en piloot Antoine de Saint-Exupéry aan: ‘What was my body to me? A kind of flunkey in my service. Let but my anger wax hot, my love grow exalted, my hatred collect in me, and that boasted solidarity between me and my body was gone.’

Thoss in een interview in het Haagse blad Uit: ‘Mijn engelen hebben aarde en zwaartekracht achter zich gelaten en creëren hun eigen energie.’ Het lichaam loszingen de ziel, dat is wat Thoss wil. En daarin slaagt hij wonderwel, ook bij het publiek.

Een prachtig toneelbeeld dat bestaat uit een carré die is opgetrokken uit verfrommelde vellen wit dundrukpapier, suggereert een wolkenpartij. Daarbinnen speelt zich een engelenstrijd af, een strijd om hun onzekere bestaan tussen zijn en niet-zijn – engelen zullen immers nooit incarneren – een zoektocht die gestalte krijgt in molenwiekende armen en bewegingen die vooral vanuit het bovenlichaam worden ingezet. Een esthetische choreografie.

Lieflijkheid ligt op de loer, maar gelukkig klinken er ook donderwolken. De dissonanten in het stuk worden ons aangereikt aan de hand van muziekkeuze. Een verrassende keuze met zelfs Beierse blaasmuziek en accordeonklanken, wellicht terug te voeren op zijn Duitse achtergrond. Zo won hij o.a. de Bayerische Theaterpreis 1999. Nogmaals Thoss: ‘De muziek wordt gespeeld op allerlei instrumenten die werken op lucht, zoals doedelzakken en harmoniums. Mijn eigen bewegingstaal waarin adem en de relatie tussen dans en lucht centraal staan, komen in dit stuk duidelijk naar voren.’

Said and Done van het Nederlands Dans Theater II

De overwegend blauwig witte belichting en de kostumering waarin hoofdzakelijk voor zwart-wit is gekozen, versterken het gevoel dat er zich een bovenaards drama zich voltrekt.
Hoe deze choreografie tot zijn gehele oeuvre verhoudt, kan ik niet beoordelen omdat ik niet eerder werk van hem zag. Thoss is namelijk artistiek leider van het ballet van de Staatsoper in Hannover, dat hij naar verluid een modern aangezicht heeft gegeven met surrealistische abstracte werken, komische balletten en nieuwe interpretaties van het ijzeren repertoire. Maar zeker is dat Thoss een prachtig werk heeft afgeleverd.

Ook Henrique Rodovalho’s Sob a Pele / Onderhuids is een wereldpremière en gaat volgens de maker over verlangen dat we verborgen houden. Rodovalho is een interessant figuur met een sportopleiding (vechtsport) achter de rug, en door pas op latere leeftijd toe te treden tot de wereld der dansante muzen. De Braziliaan is in zijn land artistiek leider van de Quasar Dance Company, een gezelschap dat een reputatie heeft hoog te houden daar waar het gaat om innovatie van de moderne dans. En het moet gezegd: zijn choreografie smaakt wat koppig naar Campari: een tikkeltje vreemd, en overigens volgens mij pas na een paar hele flessen misschien in de verte lekker.

Hij verloochent zijn afkomst niet. Allereerst is die Braziliaans, en dus horen we veelvuldig bossa nova-klankkleuren, voor de gelegenheid in een loungy jasje gestoken. Dat werkt vervreemdend, en ook de danstaal die Rodovalho erbij oproept wekt bevreemding. Soms is die taal komisch, dan weer wat pathetisch, vaak erg statisch – en nu en dan een tikkeltje uitdagend. Dat idioom is echter niet revolutionair, en het innovatieve wat Rodovalho op dat vlak toevoegt is hooguit wat hij een Braziliaanse manier van bewegen noemt.
Op mij had het in ieder geval nauwelijks vat. Alleen het slot overuigde, vooral omdat daarin al de dansers op het podium verschijnen.

Said and Done wordt gecompleteerd met het gelijknamige ballet van choreografenduo Lightfoot León, opgedragen aan Hans van Manen, dat zij in 2001 maakten voor het NDT2.
Het choreografenduo Paul Lightfoot en Sol León is sinds medio 2002 huischoreograaf van het Nederlands Dans Theater. Sinds 2003 is Paul Lightfoot tevens artistiek adviseur van het Nederlands Dans Theater, samen met Jiří Kylián.

Said and Done is na de twee voorgaande wereldpremières een soort van homecoming en een verademing.
Het is en blijft een prachtige, uiterst esthetische choreografie, perfect geënt op de lijven van de uitmuntende en buitengewone dansers van het NDT2. Waarmee in een klap de vorige twee choreografieën trouwens worden gerelativeerd.

Op muziek van Johann Sebastian Bach (o.a. Air) zijn we getuige van mijmeringen over vriendschap en verlangen en de schreeuwende realiteit van alledag.
En daarmee is de cirkel rond: tegengif, dat hebben we nodig. Het NDT is wat dat betreft huisleverancier of zou dat in aanleg voor iedereen moeten zijn.

Voorstelling: Said and Done.
Groep/Artiest: Nederlands Dans Theater 2.
Choreograaf: Paul Lightfoot en Sol León.
Music: Johann Sebastian Bach.
Costume design: Sol León.
Decor: Sol León.
Light design: Tom Bevoort.
Informatie: Voorstelling en Speellijst van Said and Done.

Gerelateerde Berichten:

• Nederlands Dans Theater
• Zakelijk directeur NDT stapt op
• Nederlands Dans Theater danst ‘Chapeau’ voor de koningin
• Nieuwe directeur Nederlands Dans Theater
• Said and Done

choreografie: Lin Hwai-min, Ed Wubbe en Adriaan Luteijn

dans: Femke Feddema, Eva Henning, Lotje Gores, Ruben Pit e.v.a.

fotograaf Hans Gerritsen

Kerstavond 2005. In Deventer wordt een twintigjarige jongeman doodgeslagen door een groepje agressieve jongeren. Voor mij is het nulpunt bereikt. Dit is blijkbaar kerst in Nederland anno 2005. Je bent het beste af als je je individueel, de ander negerend met de blik op oneindig door het leven beweegt. En als iemand iets tegen je zegt? Doorlopen, alleen maar doorlopen.

2e kerstdag 2005. In Arnhem gaat White dreams van Introdans in première. Ik loop door de lamlendige straten. Alles is grauw, nat en koud.

White dreams bestaat uit drie choreografieën. De eerste, White van Lin Hwai-min, is een sereen en secuur gechoreografeerd danswerk. Met verschillende hangende lappen wordt steeds een nieuw decor gecreëerd, waar de compositie van dansers in de ruimte zich toe verhoudt. Begeleid door een Chinese fluitspeler wordt er gedanst vanuit bewegingen die duidelijk een oosterse oorsprong hebben. Het schaduwspel dat op een gegeven moment ontstaat, is fascinerend. Waren de dansers al gekleed in dezelfde kleur kleding, op het moment dat ze schaduwen zijn, zijn ze identiek. De persoonlijkheid valt weg en er zijn alleen dansende lichamen over. White is een stuk waar de toeschouwer zich aan over moet geven. Het publiek in de Arnhemse schouwburg was er niet klaar voor. Om de 3 seconden werd er gehoest. Hierdoor was het niet mogelijk helemaal op te gaan in White. Het stuk benadrukte vooral het gat tussen de kerstvierende zaal en de verstilde oosterse choreografie.

De laatste choreografie van de avond was de wereldpremière van Geen zwanen meer van Adriaan Luteijn. Luteijn heeft het klassieke verhaal van Het zwanenmeer als uitgangspunt genomen en dit opnieuw vorm gegeven. Het begint komisch met een rij identieke ‘modepopjes’ achter een bar en een danser ervoor. Ook volgt er een ontmoeting met een virtuele danseres. Geen zwanen meer is het meest hedendaags van de drie stukken en ook het meest anekdotisch. Het bevat grappige en theatrale beelden en is inventief. Toch is het alles bij elkaar een te grote mix van stijlen zonder duidelijke eenheid.

White streams, het stuk dat als tweede werd getoond, was het onbetwiste hoogtepunt van de avond. De choreografie van Ed Wubbe stamt al uit 1986, maar is nog steeds erg krachtig. Het stuk bestaat voor een belangrijk deel uit figuren die een groep van twaalf dansers maakt. Ze staan achter elkaar en vanuit daar vormen ze symmetrische figuren. Het doet denken aan een papiertje dat je een aantal keer dubbelvouwt, inknipt en dan uitvouwt. Er zijn dan veel onverwachte patronen ontstaan. Het levert levendig en esthetisch zeer sterke dans op. Het is ontroerend om te zien hoe een groep samen sterk opereert. Hier zijn individuen niet belangrijk. Er zijn geen ego’s, geen mannen, geen vrouwen, geen verschillende afkomsten, maar een groep van mensen die samen iets creëren.

Het heeft me geraakt om te zien hoe deze dansers boven zichzelf uit weten te stijgen. Dans is wat mij betreft de enige kunstvorm die individu-overschrijdend werkt. De danskunst weet de kracht van het allemaal menszijn te benutten, simpelweg door samen te bewegen.

White dreams biedt een zorgvuldig uitgevoerd en afwisselend programma. En heeft in ieder geval één knaller. White dreams was voor mij een krachtige uitvoering van de kerstgedachte, die ook na kerst het bekijken waard is. Ik wil weer anders over straat.

Te zien t/m 10 juni door het land

Voor meer informatie: www.introdans.nl

Lees ook de recensie van Stamping sounds, van Introdans

Gerelateerde Berichten:

• Behaaglijke winter met Introdans’ White dreams.
• Première ‘White dreams’ van Introdans.
• Introdans viert jubileum
• Introdans
• Koninklijke familie bij gala Introdans

Het Internationaal Danstheater, Parels van de Zee, dans van duizend eilanden.

Danseressen: o.a. Linda van Andel, Marcia de Korte, Lucia Lakatošová, Iva Lešić, Aurélie Lever, Tamara Markus, Nevena Oravcová, e.a.

Dansers: Peter Bugár, Baykal Dogan, Botond Gera, Branislav Hladík, Joszef Horvath, Tomáš Križan, e.a.

Productie en regie: Maurits van Geel e.a.

Choreografie : Gabriel Frontera Mestre e.a.

Lichtvoetig, blij, feestelijk en lief is de dans die zich afspeelt op Mallorca, een eeuwtje of wat geleden. Gitaren tokkelen, castagnetten klepperen en kleurige linten wapperen. De meisjes van het veld nodigen de jongens uit voor een dansje. Die laten zich maar al te graag verleiden door hun vrolijkheid, de opwaaiende rokken en opwippende strooien hoedjes. In hun traditionele bolero’s laten ze zich door de dames graag het hof maken.

De Mallorcaanse dansvorm, zo lezen we in het programma, stamt al uit de 18e eeuw en heeft iets unieks: op Mallorca is het de vrouw die de dans leidt en niet de man: hij hoeft alleen maar te volgen.

Welke invloed de zee kan hebben op een volk en daarmee op zijn danstradities, laat Het Internationaal Danstheater tijdens haar avondvullende optreden Parels van de Zee op inspirerende wijze zien. Ben je als toeschouwer eerst nog even aarzelend bij het zien van een uit de klei getrokken Zeeuwse klompendans met op de achtergrond het geluid van kerkklokken, al snel maakt het dansgezelschap zijn belofte uit de vooraankondiging waar: het publiek wordt meegenomen op een afwisselende en exotische eilandentour. De reis gaat onder meer van Ierland naar Kaapverdië; van Indonesië naar Cuba, en van Griekenland naar Samoa.

Het Internationaal Danstheater is een professioneel dansgezelschap dat zich toelegt op een programma uit alle windstreken. Het gezelschap dat jaarlijks zo’n 75.000 bezoekers trekt, beperkt zich niet tot het dansmateriaal uit één land of regio. Daarnaast is het theater met zijn dertig dansers en zes musici één van de grootste dansgezelschappen die Nederland telt.

Galante eenvoud

Het uitvoeren van zo’n internationaal repertoire brengt, zeker in een tijd van globalisering en gewenning aan andere culturen, een zeker risico met zich mee. Van het publiek wordt enige omschakeling gevraagd bij het zien van een heupwiegende dans uit het Afrikaanse Kaapverdië, uitgevoerd door overwegend Europese dansers. Ook een dans zoals uit het ruige Ierland, waar je in eerste instantie een door Guiness en Whiskey beïnvloede dansorgie verwacht, vergt even wat inlevingsvermogen van de toeschouwer. Op het podium oogt het allemaal net iets te beheerst en te nuchter tijdens de Ierse danstaferelen.

Het is de dansers gezien hun energie en het aanstekelijke enthousiasme echter onmiddellijk vergeven. Overtuigend is het deel na de pauze. Vooral de ernstige religieuze ‘dans van het kruis’ uit Sardinië, die uitblinkt in statigheid en galante eenvoud, maakt indruk. Door het perfect getimede en verfijnde voetenwerk, krijgen de dansers de kans zich van hun meer ernstige en elegante kant te laten zien.

Bij de Griekse dans de Syrtos, waarbij de dansers met de voeten slepen en met hun armen zwaaien, transformeert een van de dansers zich tot een bibberige vallende oude man met stok, en maakt het publiek aan het lachen.

Het is echt genieten tijdens dit mooie aanbod van Zuid-Europese dansen die de dansers meer nog dan de dansen uit de andere werelddelen, op het lijf geschreven lijken te zijn.

Percussiewerk

Bijzonder bij de voorstelling van Het Internationaal Danstheater is de levende muzikale omlijsting. De zes muzikanten die duidelijk geen dansers zijn maar dat compenseren met hun kundigheid in het bespelen van een enorm aantal authentieke instrumenten, voeren de meest uiteenlopende muzieksoorten uit. Swingende salsa uit Cuba, Oosterse gamelan uit Balie, de melancholieke melodieën van de Griekse eilanden, ze beheersen het allemaal. Met hun vaak onbekende instrumenten verbazen ze keer op keer het publiek en amuseren het met muzikale intermezzo’s.

Ook het percussiewerk dat veelal door de dansers zelf wordt uitgevoerd doet hier niet voor onder. Het slagwerk dat vaak tijdens de dansen wordt uitgevoerd is van een opvallende ritmische vlotheid en professionaliteit. Het mystieke Indonesische gamelan-ritme klinkt niet minder onstuimig dan het Japanse Daiko-slagwerk, dat ervoor zorgde dat deze percussievorm wereldwijd aan populariteit won.

Dankzij de merkbare voorstudie en voorbereiding brengt Het Internationaal Danstheater de meest rake en karakteristieke kanten van verschillende dansculturen naar voren. Het resulteert in een uitgebreid en veelzijdig programma waarmee een avontuurlijk, onderhoudend en sfeervol avondje wereldtheater op de planken wordt gezet.

Parels van de Zee is nog tot en met 23 april in verschillende theaters in Nederland te zien. Voor meer informatie: www.intdanstheater.nl

Gerelateerde Berichten:

• Het Internationaal Danstheater
• Internationaal Danstheater wisselt van leider
• Het Internationaal Danstheater – 10.000 volt start toernee
• Lucent Danstheater
• Directeur Lucent Danstheater beschuldigd van fraude

Föld ging in 1985 in première. Voor dit seizoen is het stuk hernomen (met nieuwe dansers), zoals De Châtel dat al eerder deed met bijvoorbeeld Typhoon. De choreografieën van twintig jaar geleden blijken nog steeds erg krachtig. Ze behoren tot het mooiste en het beste wat er op het gebied van moderne dans gemaakt is.

In Typhoon gebruikte De Châtel het element ‘lucht’. In Föld gebruikt ze het element ‘aarde’, ook letterlijk. De dansers staan in een cirkel van aarde. Langzaam komen ze in beweging. Eerst binnen de cirkel. Later zullen ze proberen de cirkel te doorbreken. De korte bewegingspatronen worden herhaald. Soms doen de bewegingen denken aan werkende mensen op een veld of graafmachines. Dit alles op de muziek van minimalist Philip Glass Another look at harmony Part 4.

Door de dansers met aarde te laten werken heeft Föld meer dan andere choreografieën een rituele kwaliteit. De dansers ‘werken’ samen aan het te lijf gaan van de aarde, verrichten dezelfde bewegingen. In Typhoon zijn de bewegingen van de dansers ook vaak gelijkvormig en gelijktijdig, maar in Föld is het concreter welk doel ze dienen.

De dansers lijken zelfs een zelfde doel te hebben en ‘samen te werken’: het te lijf gaan van de cirkel. Dit brengt een ontwikkeling in de voorstelling. En dat komt over als een vreemd element binnen de minimalistische dans. De toeschouwer heeft een idee waar het naar toe gaat en wat er gaat gebeuren. Het te lijf gaan van de cirkel creëert een verwachtingspatroon.

Naar mijn mening werken de voorstelling van Krisztina de Châtel het beste zonder een verwachtingspatroon, waardoor de toeschouwer steeds alleen in het moment staat en niet bezig is met heden en verleden. Het einde van de voorstelling is dan ook enigszins onbevredigend wanneer er niet heel duidelijk iets is bereikt en je wel op die lijn hebt gekeken.

Ondanks dat is Föld een goede voorstelling. De dansers en bewegingen zijn van een uitzonderlijke kwaliteit. De herhalende bewegingen en de onaflatende fysieke inspanning worden door de uitputting en het zweten van de dansers zeer voelbaar voor de toeschouwer. De mens ten opzichte van de andere natuurelementen staan centraal. Het maakt de nietigheid en de (fysieke) plaats van de mens voelbaar.
Door de dansers machinale, haast onmenselijke bewegingen te laten maken en ze gedurende een lange tijd aan te laten houden, weet De Châtel de toeschouwer uit zijn dagelijkse realiteit te halen en hem bewust te maken van zijn lichaam en wereld vol natuurkrachten waar hij zich in bevindt.
Het maakt van Föld een letterlijk fysieke ervaring.

Speellijst:

NOVEMBER

9, 10, 11 Theater Bellevue

17, 18, 19 LAKtheater

21 Stadsschouwburg Utrecht

23, 24 De Verkadefabriek

30 Theater aan het Spui

DECEMBER

1, 2, 3 Theater aan het Spui

6 Theater De Vest

JANUARI

5 Podium Twente

7 Schouwburg Kunstmin

12 Schouwburg het Park

14 Chassé Theater

18 Witte Theater

20 Rotterdamse Schouwburg

Voorstelling: Föld.
Groep/Artiest: Dansgroep Krisztina de Châtel.
Choreografie: Krisztina de Châtel.
Concept: Conrad van de Ven.
Dans: Andreas Kuck, Cecilia Moisio, Massimo Molinari, Keyna Nara, Moshe Shechter, Goran Turnsek.
Stagairs: Igor Bacovich, Daniel Costa, Daniela Cruz.
Informatie: www.dechatel.nl

Gerelateerde Berichten:

• Amsterdam onderscheidt Krisztina de Châtel
• Krisztina de Châtel zet vuilnismannen aan het dansen
• Krisztina de Châtel in middeleeuwse Vleeshal
• Gouden Zwaan voor Krisztina de Châtel
• Dans brengt ode aan beweging vuilnisman

Tibetaanse Lamadans door de monniken van het Gaden Jangtse klooster uit India.

Gezien: zat. 29 oktober, Universiteitstheater Groningen

‘Met langzame passen en trage armbewegingen beweegt de danser over het podium, onherkenbaar onder zijn grotesk masker en zijn omvangrijk kostuum. Dan weer worden zijn bewegingen fel en snel. Hoorngeschal klinkt in vele toonaarden, ritmisch begeleid door drums en cimbalen’, zo vermeldt de aankondiging van de twee voorstellingen ‘Tibetaanse Lamadans’ die op 29 oktober in het Universiteitstheater van Groningen werden uitgevoerd.

Tijdens de dans van de sneeuwleeuw, wordt de vreugde voor alle levende wezens uitgebeeld. ‘Bedanst’ wordt de gezonde en harmonieuze wereld die ten grondslag ligt aan dit geluk. Een pluizig wit dier met een groene baard en bolle vriendelijk ogen wordt met expressieve bewegingen door twee monniken neergezet. Een danser met losvallend overhemd, bontmuts en sneeuwlaarzen, dartelt er opgewekt om heen. Het geheel oogt blij en lief en wordt afgesloten met een goedmoedig aaien en koesteren van het dier.

Even begeef je je niet in onze Westerse wereld maar waan je je in Zuid-India bij het nagebouwde Gaden Jangtse klooster, waar deze monniken leven. Zo’n 2500 Tibetaanse monniken worden er in staat gesteld om hun religie in vrijheid te beleven. Sinds de Chinezen in 1959 Tibet binnen vielen en het land bezet hielden, wordt elke vorm van Tibetaanse cultuur en daarmee ook het Boeddhistische geloof de kop ingedrukt. Het uitdragen van de authentieke Tibetaanse traditie is voor de monniken een van de redenen om een Europese tournee door onder meer Italië, Frankrijk, Zwitserland en Nederland te maken.

Het optreden dat uit elf onderdelen bestaat en afwisselend met zang en dans en zelfs Tibetaans debat op de toehoorders wordt overgebracht, is speciaal voor deze gelegenheid ingestudeerd. Niet alleen ter vermaak, zo wordt aan het begin van de voorstelling verteld, maar ook om boodschappen als ‘het nastreven van heilzame bewustwording’; ‘innerlijke perfectie’ en ‘het zuiveren van negatieve energieën’, over te brengen.

Het is wel even wennen voor Westerse niet getrainde oren: de sonore buikklanken, de monotone en meditatieve zang waarmee de voorstelling begint. Vragen deze liederen enige overschakeling van Oost naar West, de dansen daarentegen zijn van een oogstrelende toegankelijkheid. Lust voor het oog zijn de kostuums. De met gouddraad geborduurde zijden kazuifels en de magische maskers van dierenkoppen doen het overige werk.

Hier even geen westerse gehaastheid en stress tijdens het wisselen van de bedrijven. De monniken nemen rustig de tijd om zich tussendoor om te kleden.

Pretentieloos, vriendelijk en vredelievend, ogen ze, deze kaalgeschoren en in oranje gehulde volgelingen van Boeddha. En in de pauze lopen ze gewoon tussen het publiek.

De voorstellingen ‘Tibetaanse Lamadans’ zijn nog tot en met 10 november in diverse steden in Nederland te zien. Meer informatie: www.lamadans.nl

Gerelateerde Berichten:

• ’Marco Polo’ van Tan Dun en Pierre Audi
• Het groot Chinees Staatscircus