Richard III van het Ro Theater

Geluiden van mitrailleurs, ontploffingen en vliegtuigen klinken in de donkere zaal aan het begin van de voorstelling. Beelden van oorlogen trekken voorbij op het netvlies van het publiek. De twintigste eeuw, om trots op te zijn.

De duitse regisseur Andreas Kriegenburg maakt van Richard III een man van onze tijd. Hij vertegenwoordigt al die leiders van deze eeuw die over lijken zijn gegaan om hun macht te verwezenlijken.

Richard III, geschreven door William Shakespeare, is net als Macbeth een stuk over een gewelddadige en tragische held. Richard III begint na de overwinning van het huis van York in de ‘war of the roses’. Richard III raakt bewelmd door de macht, niets kan hem nog in de weg staan. Zelfs zijn eigen familie niet. Hij laat zijn broers vermoorden. Zonder zelf als moordenaar aangewezen te worden. De zonen van zijn broers zijn zijn volgende slachtoffers. De vrouwen van de omgebrachte familieleden windt hij om zijn vinger, voor zolang als hij ze nodig heeft, om ze daarna ook te vermoorden. Alle personages zijn pionnen in zijn spel. Hij is de regisseur van dit verhaal. Dat blijkt ook uit het feit dat hij de muziek met een apparaatje op de spelvloer aan en uit kan zetten, hij heeft de macht.

Andreas Kiergenburg, hoofdregisseur van het Thalia Theater in Hamburg, is als gastregisseur betrokken bij het ensemble van het Ro Theater. Zijn regiestijl is het het beste te omschrijven als die van een choreograaf en een muzikant. Omdat dat hij de taal van de acteurs niet verstaat is hij opzoek naar de muzikaliteit van de taal. Dit resulteert in een gedragen, poëtische tekstbehandeling, waarin de woorden geproefd worden.

Kiergenburg wil het publiek geen bloedbad tonen, maar de psychologie van een vereenzaamde mens. De intrige van het verhaal verdwijnt naar de achtergrond en een nachtmerrie komt naar voren. Hortend en stotend trekt het stuk aan het publiek voorbij. De acteurs kleden zich zichtbaar om op het toneel tot persongages die eruit zien als komen zij uit een droom. Zo ziet het publiek kinderen met buiten proportionele hoofden, vrouwen die niet meer op kunnen staan en dansende moordenaars. Een grote diversiteit aan acteerstijlen komt voorbij, de toeschouwer moet snel schakelen om alles te kunnen volgen. Veel handelingen hebben historische verwijzingen of een symbolische betekenis, die soms door de snelheid en veelheid verloren gaat. De toeschouwer rent zich rot om alles te bevatten, de herkenbare situatie van een nachtmerrie.

Midden boven de spelvloer hangt een grote donderwolk, die doet denken aan hersenen. Als symbool voor de dreiging, die uitgaat van het brein van Richard III en het naderende onheil dat boven de hoofden van de personages hangt. Ook de rest van het decor straalt deze dreiging uit. Hoge muren met kleine deuren, alsof de personages in een bunker zitten. Metalen bakjes om uit te eten, als in een gevangenis. Het geheel is gekeurd in grijs, bruin en zwart, kleuren van een oorlog. Alleen de rode mantel, gedragen door het eerste slachtoffer van Richard III, en de witte jurk van de koningin geven het geheel een beetje kleur. De enorme grote broeken waarin de acteurs zich kleden, geven de essentie de personages weer; zij doen zich groter voor dan dat zij zijn en moeten oppassen dat zij niet over hun eigen broekspijpen vallen.

Ondanks dat het stuk bewerkt is (en daardoor met drie uur korter is dan de orginele vijf uur) en een aantal personages mist, is het nog steeds een lange zit. Door de enorme veelheid is het moeilijk om een houvast te vinden om te kijken, of om je te identificeren met één van de personages uit deze nachtmerrie. Gelukkig kunnen wij wakker worden uit deze boze droom.

Richard III is nog te zien in oktober en november 2006. Voor speeldata en meer informatie www.rotheater.nl

Tekst: William Shakespeare

Bewerking en regie: Andreas Kriegenburg

Spel: Rogier Philipoom, Dragan Bakema, Herman Gilis, Fania Sorel, Hannah van Lunteren, Katelijne Damen en Guus Dam.

Vertaling: Gerrit Komrij

Dramaturgie: Michael Börgerding

Decorontwerp: Thomas Rupert

Kostuums: Sabine Snijders

Licht: Marc Heinz/Pelle Herfst

Lees ook de recensie van Eric Korsten van Richard III van het Ro Theater